Ana Sayfa / Blog / Alt Takım

Amortisör, araç sahiplerinin en çok yanlış anladığı parçalardan biridir. Yaygın kanı, amortisörün konfor için olduğu ve "biraz sertleşmişse" beklenebileceğidir. Oysa amortisörün asıl işi lastiği yola bastırmaktır. Lastik yolla temasını kaybettiği her an, fren ve direksiyon çalışmaz. Bu yüzden yorulmuş amortisör, konfor meselesinden önce bir güvenlik meselesidir.

Amortisör ne yapar?

Aracın ağırlığını yay taşır, amortisör taşımaz. Amortisörün görevi, yayın sıkışıp açılırken ürettiği enerjiyi söndürmektir. İçinde bir piston, hidrolik yağ ve yağın geçtiği kalibre edilmiş delikler vardır. Tekerlek bir tümseğe çarptığında piston hareket eder, yağ bu dar geçitlerden zorlanarak geçer ve hareket enerjisi ısıya dönüşür. Amortisör aslında bir enerji dönüştürücüsüdür.

Amortisör olmasaydı ya da işini yapmasaydı ne olur? Araç bir kasisten geçtikten sonra yay salınmaya devam eder. Tekerlek yola bastırılmak yerine üzerinden zıplar. Zıplayan tekerlek fren yapamaz. Bu yüzden yorulmuş amortisörün en ciddi sonucu, özellikle bozuk veya ıslak yüzeyde fren mesafesinin uzamasıdır. ABS sistemi bile lastik havadayken bir şey yapamaz.

Amortisör nasıl yorulur?

Amortisör aniden bozulmaz; yavaşça sönümleme kabiliyetini kaybeder. Bunun birkaç yolu vardır:

• Yağ kaçırma: Piston milini sızdırmaz tutan keçe aşınır, yağ dışarı sızar. Yağ azaldıkça sönümleme düşer. Gövdesi yağ ve toz karışımıyla ıslanmış bir amortisör, gözle görülebilen en net arıza belirtisidir.
• Yağın yorulması: Sürekli ısınıp soğuyan hidrolik yağın özellikleri zamanla değişir; aynı basınç aynı sönümlemeyi üretmez.
• İç aşınma: Valfler ve piston yüzeyleri aşındıkça yağ olması gerekenden kolay geçer, amortisör yumuşar.
• Fiziksel hasar: Piston miline gelen bir darbe ya da paslanma, keçeyi hızla bitirir. Toz körüğü yırtılmış bir amortisörün ömrü belirgin biçimde kısalır.

Ömrü etkileyen en büyük etken kilometreden çok yol koşuludur. Sürekli bozuk yolda kullanılan bir araçla, düzgün asfaltta kullanılan aynı model araç aynı sürede aynı noktada olmaz. Bu nedenle herkes için geçerli tek bir değişim kilometresi vermek doğru değildir; üretici çoğu araçta belirli aralıklarla kontrol önerir ve aracınızın kullanım kılavuzundaki değer esastır. Genel yaklaşım, amortisörü kilometreye göre değil, durumuna ve testine göre değiştirmektir.

Amortisör nasıl test edilir?

Bastır-bırak testi ve sınırları

En bilinen yöntem, aracın bir köşesine bastırıp bırakmak ve kaç kez salındığına bakmaktır. Sağlıklı bir amortisörde araç bırakıldığında bir kez yukarı çıkar ve durur; birkaç kez zıplıyorsa sönümleme düşmüştür. Bu test bilgi verir ama kesin değildir: modern araçlar ağırdır, elinizle uygulayabileceğiniz kuvvet yayı yeterince sıkıştırmayabilir ve ileri düzeyde yorulmamış bir amortisör bu testi geçebilir. Yani testi geçmesi "sağlam" demek değildir; geçememesi ise net bir uyarıdır.

Gözle muayene

Gövdede yağ sızıntısı, mil üzerinde çizik veya pas, yırtık toz körüğü, ezik gövde, aşınmış üst yatak. Bunlar servis kaldırıcısında birkaç dakikada görülür ve en güvenilir ipuçlarıdır.

Sürüş davranışı

Frende burun aşırı dalıyor, hızlanmada arka çöküyor, virajda gövde geç toparlanıyor, otoyolda araç dalgalı yolda süzülüyor gibi hissediliyorsa, ya da bozuk yolda arkadan tok darbe sesleri geliyorsa amortisör gündemdedir. Düzensiz ve tırtıklı lastik aşınması da sık görülen bir yan belirtidir; zıplayan lastik yola düzenli basmaz.

Test cihazı

Bazı servislerde bulunan titreşim platformlu test cihazları, her tekerlek için sönümleme performansını ölçüp sağ-sol farkını sayısal olarak verir. Bu, elle yapılan testin öznelliğini ortadan kaldırır. Cihaz sonuçlarının yorumu araç tipine bağlıdır ve tek başına değil, gözle muayeneyle birlikte değerlendirilmelidir.

Neden aynı aksta çift değişir?

Bu, servisin fazladan iş çıkarma çabası değil, fizik gereğidir. Sağ ve sol amortisör aynı yolu, aynı süreyi, aynı yükü paylaşmıştır; biri yorulmuşsa diğeri de yorulmuştur, sadece henüz belirti vermemiştir. Yeni bir amortisörün sönümlemesi eskisinden belirgin biçimde yüksektir. Aynı aksta bir taraf yeni, diğer taraf yorgun olduğunda araç frenlemede ve virajda iki tarafta farklı tepki verir. Bu asimetri, özellikle ıslak zeminde ani manevrada aracın dengesini bozar ve düz frende bir tarafa çekme hissi yaratır. Ayrıca eski taraf kısa süre sonra zaten değişecektir; işçilik ikinci kez ödenir.

Aynı mantık ön ve arka için geçerli değildir: ön ikili ile arka ikili birbirinden bağımsız değerlendirilebilir. Ön amortisörler genellikle daha fazla yük ve fren dalışı gördüğü için çoğu araçta daha erken yorulur. Amortisör değişiminde üst yatak, toz körüğü ve takoz gibi yardımcı parçaların durumu da birlikte kontrol edilmelidir; bunlar yorgunsa yeni amortisörün ömrü kısalır.

Amortisör değişimi sonrası, süspansiyon geometrisi etkilendiği için ön düzen ayarının kontrol edilmesi doğru bir uygulamadır.

Araçta anlattığımız belirtilerden birini görüyorsanız amortisör kontrolü için servisimizden randevu alabilirsiniz.